2 lata leczenia lasem z Fundacją Przyjazna Planeta

30/05/2019

Dobroczynny wpływ kontaktu z naturą na zdrowie fizyczne i psychiczne człowieka znany jest od starożytności. Już ponad 2500 lat temu w Persji tworzono ogrody, mające w zatłoczonych miastach stanowić oazy zieleni, działające na mieszkańców w sposób wyciszający oraz przyczyniający się do poprawy ich stanu zdrowia.

 

Aktualnie, terapia opierająca się na czerpaniu korzyści z obcowania ze światem przyrody, w tym szczególnie przebywania na terenach leśnych, jest znana i popularyzowana głównie w krajach azjatyckich - Japonii, Korei, Chinach, gdzie nazywa się ją "kąpielami leśnymi " (forest bathing), "terapią lasem" (forest therapy),  "naturoterapią" (nature therapy) lub Shinrin- Yoku. Amerykańscy badacze, którzy dokonali analizy 127 publikacji naukowych traktujących o efektach terapii lasem, wskazują na jej pozytywne rezultaty zarówno w sferze fizjologicznej, jak i psychologicznej, wymieniając wśród nich m.in. wzrost odporności organizmu, zmniejszenie intensywności objawów chorobowych ze strony układu krążenia i układu oddechowego, redukcję stanów lękowych i depresyjnych, a także zaburzeń koncentracji uwagi i nadpobudliwości psychoruchowej. Udowodniono, że osoby żyjące w pobliżu skupisk zieleni są bardziej aktywne, charakteryzują się lepszym zdrowiem oraz poczuciem sensu życia. Naukowcy rekomendowali dalsze badania w tym kierunku, a także zachęcali osoby związane ze służbą zdrowia do przenoszenia osiągnięć japońskich na grunt kultury zachodniej oraz do wykorzystywania terapii lasem w celu obniżenia poziomu stresu i zapobiegania wypaleniu zawodowemu.

W Polsce forma terapii polegająca na leczeniu poprzez kontakt z naturą, w tym zwłaszcza z lasem oraz jego kluczowym elementem - drzewami nosi nazwę sylwoterapii lub dendroterapii. Została ona dotychczas słabo poznana i rozpowszechniona, nie wykorzystywano jej również nigdy w sposób zaplanowany w celu poprawy funkcjonowania osób niepełnosprawnych, w tym zwłaszcza dzieci i młodzieży.

Nowatorski program "Leczymy lasem", opracowany przez Fundację Przyjazna Planeta, wypełnia lukę w tym zakresie, proponując w miejsce dominujących w pracy z dziećmi niepełnosprawnymi metod stacjonarnych, prowadzonych zazwyczaj w gabinetach, innowacyjne rozwiązanie polegające na grupowych oddziaływaniach terapeutycznych w naturalnym środowisku. Jest on realizowany od czerwca 2017 roku we współpracy z Poradnią Psychologiczno - Pedagogiczną  i Specjalnym Ośrodkiem Szkolno - Wychowawczym w Radomsku oraz Lasami Państwowymi. Głównym jego założeniem jest wykorzystanie dendroterapii w procesie usprawniania funkcji poznawczych i emocjonalno - społecznych osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności, w tym głównie zaburzeniami ze spektrum autyzmu, zespołem Downa, niepełnosprawnością intelektualną.

Do podstawowych celów programu, założonych przez jego pomysłodawców, należą:

  • rozwijanie ogólnej sprawności organizmu w zakresie kondycji i wytrzymałości fizycznej w naturalnym środowisku,

  • usprawnianie deficytów rozwojowych poprzez wykorzystanie elementów środowiska naturalnego,

  • kształtowanie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach trudnych,

  • korygowanie zachowań stereotypowych i agresywnych,

  • rozwijanie kompetencji emocjonalno - społecznych uczestników.


Uczestnikami programu są:

  • dzieci i młodzież w wieku 7-24 lat, posiadający aktualne orzeczenia  o niepełnosprawności,

  • ich rodzice i opiekunowie biorący wraz z dziećmi udział w wyjazdach terapeutycznych,

  • wychowawcy ze Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego w Radomsku, pełniący rolę opiekunów i terapeutów,

  • specjalistki Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej (2 psychologów, 2 neurologopedów), pełniące rolę diagnostów i terapeutów.


Wyjazdy terapeutyczne odbywają się raz w tygodniu i przebiegają na ogół w sposób następujący:

  • podróż autokarem do miejsca przeznaczenia - nadleśnictw oddalonych od Radomska o 25-90 km (Bełchatów,  Złoty Potok, Przedbórz, Spała),

  • zajęcia terapeutyczne w plenerze, prowadzone przez specjalistki Poradni, o czasie trwania ok. 45 min,

  • spacer na dystansie ok. 1 km, podzielony na kilka odcinków,

  • wspólny posiłek,

  • zajęcia terapeutyczne prowadzone przez wychowawców SOS-W, ewentualnie kolejny spacer,

  • powrót autokarem do domu.

Specjalistki Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej od początku aktywnie biorą udział w działaniach podejmowanych przez Fundację. Są współodpowiedzialne za kształt i przebieg programu na kolejnych etapach jego realizacji (opracowywaniu, wdrażaniu, ewaluacji i modyfikacji w zależności od stwierdzonych potrzeb):

  • dokonały wstępnej diagnozy funkcjonowania poznawczego, komunikacyjnego i emocjonalno - społecznego uczestników,

  • systematycznie biorą udział w wyjazdach terapeutycznych do lasów zlokalizowanych w wymienionych nadleśnictwach,

  • podczas każdego z pobytów prowadzą dostosowane do potrzeb i możliwości uczestników zajęcia ogólnorozwojowe, obejmujące ćwiczenia integracyjne, ruchowe, oddechowe, słuchowe, doskonalące uwagę, spostrzegawczość, a także umiejętność komunikacji i współpracy,

  • uczestniczą we wspólnych spacerach po lesie, pomagając dzieciom i młodzieży odkrywać i zrozumieć zjawiska przyrody,

  • każdorazowo dokonują obserwacji zmian w sferze emocjonalno - społecznej beneficjentów projektu, używając skonstruowanych do tego celu arkuszy oraz sporządzając sprawozdania zawierające istotne informacje dotyczące przebiegu wyjazdów.

W każdym roku szkolnym program jest realizowany w 2 edycjach: jesiennej (wrzesień - listopad) i wiosennej (marzec - maj). Na koniec każdej  z nich pracownicy Poradni dokonują szczegółowej ewaluacji jego efektów, uwzględniając obserwacje własne, dane z ankiet przeprowadzonych wśród rodziców i opiekunów oraz informacji uzyskanych od pracowników Fundacji i nauczycieli SOS-W.  

Na podstawie przeprowadzonej oceny skuteczności programu już w pierwszym roku jego realizacji zaobserwowano u większości jego beneficjentów następujące pozytywne zmiany w funkcjonowaniu:

  • zmniejszenie ilości zachowań autoagresywnych i stereotypowych,

  • integrację z  pozostałymi uczestnikami, umiejętność dostrzegania potrzeb innych osób,

  • wzrost liczby zachowań opiekuńczych i pomocowych wobec pozostałych uczestników,

  • konstruktywne sposoby wyrażania emocji i swoich potrzeb,

  • akceptację zmian pojawiających się w życiu codziennym oraz łatwiejsze przystosowywanie się do nowych sytuacji,

  • zmniejszenie napięcia emocjonalnego podczas wyjazdów,

  • większą otwartość na nowe doświadczenia oraz bodźce płynące ze środowiska,

  • wzrost samodzielności w zakresie czynności samoobsługowych i higienicznych,

  • zwiększenie zakresu słownictwa biernego, czynnego oraz repertuaru gestów służących komunikacji z innymi,

  • poprawę kondycji fizycznej, zwiększenie odporności organizmu,

  • wzrost aktywności w życiu codziennym związany z wykonywaniem obowiązków domowych,

  • poprawę w zakresie koncentracji uwagi, spostrzegawczości,

  • zwiększenie zdolności dostosowywania się do zasad i reguł panujących w grupie oraz umiejętności wykonywania poleceń,

  • pozytywne reakcje na konsekwencję i stawianie granic ze strony specjalistów,

  • poprawę zdolności wyrażania własnej opinii,

  • akceptację własnej osoby.

Wyniki ankiet przeprowadzonych wśród rodziców i opiekunów uczestników programu na koniec roku szkolnego 2017/2018 świadczą o tym, że większość z nich oceniła wysoko lub bardzo wysoko następujące aspekty prowadzonych zajęć:

  • dostosowanie zajęć do potrzeb i możliwości uczestników,

  • atrakcyjność i różnorodność zajęć,

  • przygotowanie osób prowadzących,

  • kontakt osób prowadzących z uczestnikami,

  • zainteresowanie uczestników,

  • zaangażowanie i aktywność uczestników,

  • atmosferę podczas zajęć,

  • wpływ zajęć na funkcjonowanie uczestników.

Rodzice zwrócili również uwagę, że pozytywne efekty programu dotyczą nie tylko dzieci, ale również ich samych, przyczyniając się m.in. do:

  • zwiększenia otwartości na inne osoby,

  • zawierania nowych znajomości,

  • integracji grupy opiekunów,

  • wymiany doświadczeń z innymi rodzicami, borykającymi się z podobnymi problemami,

  • wzajemnej pomocy i wsparcia,

  • możliwości wyciszenia się i odreagowania codziennych sytuacji.

Program i jego realizacja zostały pozytywnie ocenione przez ekspertów zewnętrznych - Panią Małgorzatę Spendel i Pana Radosława Piotrowicza, pracowników naukowych zajmujących się specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, posiadających wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą z różnymi typami niepełnosprawności. Podkreślali oni przemyślany, spójny, celowy i zorganizowany charakter podjętych działań, a także jasny i konkretny sposób  sformułowania celów terapeutycznych i sposobów ich osiągania. Zwrócili ponadto uwagę, że realizowane treści i zadania są zgodne z założeniami edukacji społecznej, przyrodniczej, technicznej oraz wychowania fizycznego zawartymi w podstawie programowej.

 

Za ważne aspekty programu eksperci uznali:

  • aktywizację rodziców i opiekunów, dzięki której możliwa będzie kontynuacja przez nich oddziaływań terapeutycznych w środowisku rodzinnym,

  • uczenie się i rozwiązywanie problemów oparte na współpracy z innymi,

  • wewnętrzne zróżnicowanie grup uczestników,

  • zindywidualizowane podejście do każdego z uczniów, uwzględniające jego potrzeby.

Zdaniem Pani Małgorzaty Spendel, terapia lasem to najlepsza i najskuteczniejsza terapia integracji sensorycznej dzieci. Przygotowanie do tego typu pracy powinno być integralną częścią studiów pedagogicznych oraz szkoleń dla czynnych zawodowo nauczycieli. Zarówno ona, jak i dr Radosław Piotrowicz, rekomendowali kontynuację programu w kolejnych latach w przedszkolach, szkołach oraz innych placówkach terapeutycznych.  

Innowacyjny charakter przedsięwzięcia i jego efekty cieszą się obecnie dużym zainteresowaniem ze strony instytucji świadczących pomoc osobom niepełnosprawnym z terenu całej Polski. Fundacja Przyjazna Planeta i zaangażowane w program specjalistki Poradni współpracowały m.in. z przedstawicielami Stowarzyszenia "Klamra" z okolic Poznania oraz nauczycielami Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego w Bełchatowie, planującymi wprowadzenie terapii lasem do repertuaru stosowanych przez siebie metod pracy z dziećmi niepełnosprawnymi. Dzielili się również zdobytym doświadczeniem z pracownikami naukowymi Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, badającymi wpływ terapii w naturalnym środowisku na funkcjonowanie osób niepełnosprawnych. Przedstawicielki uczelni uczestniczyły w prowadzonych przez zespół zajęciach, chętnie korzystały z udostępnionych materiałów, wydały pozytywną opinię na temat realizacji programu oraz były zainteresowane jego promowaniem w środowisku naukowym.

Pozytywne opinie ekspertów oraz nawiązywanie współpracy z Fundacją przez inne ośrodki terapeutyczne wyrażające gotowość włączenia programu do kompleksowych oddziaływań na rzecz osób o specjalnych potrzebach edukacyjnych potwierdzają fakt, że ma on charakter nie tylko nowatorski, ale również inspirujący, przyczyniając się do upowszechniania walorów terapii lasem w naszym kraju oraz obejmowania nim coraz szerszych grup beneficjentów. Dzięki dotychczasowym osiągnięciom w tym zakresie coraz bliższa realizacji wydaje się propozycja Fundacji, którą zamierza ona przedstawić kilku ministerstwom (w tym: edukacji, środowiska, zdrowia oraz rodziny, pracy i polityki społecznej) - aby każda szkoła specjalna w Polsce miała w swoim programie cykliczne zajęcia dla dzieci w naturalnym środowisku.

Opracowała: Anna Szwedzik - psycholog Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w Radomsku                  

 

 


 

Share on Facebook
Please reload

Tel. 733 08 2016,  604 158 667

Fundacja "Przyjazna Planeta"

ul. Prymasa Wyszyńskiego 2/6 , 97-500 Radomsko

Numer KRS 0000633156, NIP 7722409009, REGON 36521170200000

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje

  • Facebook Basic Square
This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now